Histories Magazine 2: aan de slag met genealogie, heemkunde en cultuur van alledag

Histories Magazine bundelt drie keer per jaar praktische bijdragen over erfgoedzorg, -ontsluiting, -onderzoek en het beheer van je erfgoedorganisatie. Zo is het een handig instrument dat je voor elk aspect van je werking kan gebruiken en dat bovendien gratis te downloaden is.

In het tweede nummer gaan we verder met twee artikels in de artikelenreeks 'Proeven van het Rijksarchief'. Deze reeks vormt de neerslag van de cursussen die Heemkunde Vlaanderen de voorbije jaren organiseerde. Eerst bespreekt Rombout Nijssen enkele stukken uit de kadasterarchieven die onderzoekers en amateurgeschiedkundigen een inzicht geven van het grondbezit in hun gemeente in het midden van de negentiende eeuw. In het tweede artikel toont Marij Preneel aan dat het archief van de Mouvement de la Population et de l'Etat Civil een schatkamer is voor historische demografie in België.

Vervolgens zoomt Joeri Januarius in op technische handboeken die werden uitgegeven door in het kader van formeel en informeel onderwijs voor de studie van ambachten en techniekgeschiedenis. Hij neemt de mogelijkheden van deze leerboeken onder de loep met een focus op het ambacht van de (kunst)smid, een van de best gedocumenteerde traditionele ambachten. Tot slot vertelt collega Frea Vancraeynest waarom er een nieuwe inventaris voor immaterieel cultureel erfgoed kwam en wat de mogelijkheden zijn van dit platform.

Histories Magazine kan je hieronder integraal downloaden door te klikken op de knop. In de carrousel kan je ook elk artikel apart downloaden. Ontvang je het volgende nummer van Histories Magazine graag gratis in je mailbox? Schrijf je dan hieronder ook meteen in!

Vacature: Buurten met erfgoed zoekt trekker met stuwkracht! (m/v/x)

Heb je zin om leerkrachten, leerlingen en lokale erfgoedpartners met elkaar te verbinden? Samen te onderzoeken hoe we maatschappelijke uitdagingen kunnen aangaan? Deze mensen te coachen bij een inspiratietraject? Stel je dan nu kandidaat als deeltijds projectmedewerker. Buurten met erfgoed verbindt secundaire scholen en lokale erfgoedpartners rond een lokale uitdaging. Ze worden een schooljaar lang actief gecoacht gedurende een uniek traject. Samen onderzoeken ze hoe een lokale uitdaging op het vlak van bijvoorbeeld ruimtelijke ordening, lokale economie, mobiliteit, architectuur, veiligheid, cultuur, diversiteit, solidariteit en armoede … in de loop der jaren evolueerde. Vervolgens verkennen ze mogelijke oplossingen om in de toekomst met deze uitdaging op een duurzame en respectvolle manier om te gaan. Buurten met erfgoed is een traject van denken én doen: leerlingen, leerkrachten, directies en betrokken partners verdiepen zich in een lokale uitdaging, en ontdekken dat ze wel degelijk een verschil kunnen maken door de handen in elkaar te slaan. Leerdoelen m.b.t. erfgoed, burgerschap en duurzaamheid staan voorop, maar evengoed meer vakspecifieke doelen komen aan bod.

Opdracht

In de periode 2019-2021 ontwikkelt Buurten met erfgoed een methodiek in een aantal pilootscholen, om die vervolgens uit te dragen naar het secundair onderwijs en het erfgoedveld in Vlaanderen en Brussel.
Om deze pilootprojecten in goede banen te leiden zoeken we een krachtige trekker die zeer vertrouwd is met het onderwijs, die veel oog heeft voor samenwerking, die mensen weet te verbinden rond de thema’s erfgoed en duurzaamheid en die meer dan klaar is voor een nieuwe uitdaging.

We verwachten dat je als trekker de samenwerking aangaat met meerdere secundaire scholen (diverse netten en types) verspreid over Vlaanderen en met hen én lokale partners activiteiten voor leerlingen uitwerkt. In nauwe samenwerking en overleg met de stuurgroep van Buurten met erfgoed ontwikkel je vanuit deze pilootprojecten een methodiek die ruim kan worden uitgedragen.

De stuurgroep van Buurten met erfgoed is een partnerschap tussen CANON Cultuurcel, Cera, Educatie voor Duurzame Ontwikkeling (departement Omgeving), erfgoedcel VGC, FARO. Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed vzw, Herita, Histories, Mooss, en de provincie Oost-Vlaanderen.

Buurten met erfgoed ontwikkelde reeds een aanpak voor scholen uit het lager onderwijs: www.buurtenmeterfgoed.be.

Profiel

Je hebt ervaring in het secundair onderwijs als leerkracht, projectmatig, of in een overkoepelende of ondersteunende dienst. Je hebt een bachelor- of masterdiploma.
Je bent thuis in de wereld van eindtermen en leerplannen, en weet informatie die je daarover nodig hebt vlot te vinden.
Kennis van Cultuur in de Spiegel is een pluspunt.
Je hebt affiniteit met onroerend, roerend en immaterieel cultureel erfgoed, en met het thema duurzaamheid.
Je hebt kennis van en/of ervaring met educatieve werkvormen en methodieken.
Je zal je regelmatig moeten verplaatsen, het werkterrein is Vlaanderen en Brussel; je wordt aangemoedigd daarbij gebruik te maken van het openbaar vervoer.

Competenties

We zoeken een trekker die:

  •  zowel mondeling als schriftelijk vlot kan communiceren;
  • een projectplanning kan uitzetten en opvolgen;
  • mensen kan enthousiasmeren en coachen;
  • ondernemend en besluitvaardig is;
  • graag creatief denkt en werkt;
  • niet bang is om te evalueren, en om zelf te leren;
  • goed kan analyseren en synthetiseren;
  • vlot kan omgaan met de specificiteit van een schoolcontext;
  • nauw kan samenwerken met de collega’s van de stuurgroep.

Wij bieden

Een uniek traject waardoor je mee geschiedenis kan schrijven op het vlak van erfgoededucatie en educatie voor duurzame ontwikkeling.
Een deeltijds contract (2 of 2,5 dagen per week) van bepaalde duur voor 1 jaar, dat verlengd kan worden tot uiterlijk 31/12/2021.
Je start zo snel mogelijk.
Standplaats is FARO. Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed vzw, Priemstraat 51, 1000 Brussel.
Naargelang opleiding en ervaring wordt de functie ingeschaald op niveau L1/paritair comité 329.01. Relevante ervaring kan tot max. 4 jaar worden meegerekend.
Maaltijdcheques, groepsverzekering, woon-werkverkeer met het openbaar vervoer.
Detachering is bespreekbaar (bachelor maximaal 11 jaar anciënniteit; master maximaal 2 jaar anciënniteit).

Selectie

Richt je motivatiebrief en cv per e-mail, uiterlijk op 27 januari 2020, en met als onderwerp ‘vacature Buurten met erfgoed’ aan:
Jeroen Walterus, zakelijk directeur
FARO. Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed vzw
jobs@faro.be
De sollicitatie wordt vertrouwelijk behandeld volgens het privacybeleid van FARO dat raadpleegbaar is via https://faro.be/privacybeleid.
Indien je positief bericht ontvangt, word je uitgenodigd voor een selectieproef en -gesprek op vrijdag 7 februari 2020 bij FARO, Priemstraat 51, 1000 Brussel.

Wens je meer info, of heb je vragen? Je kan contact opnemen met:
Hildegarde Van Genechten, hildegarde.vangenechten@faro.be, 02 213 10 71 Daphné Maes, daphne.maes@historiesvzw.be, 015 20 51 74

Het Archief: de sleutel tot Vlaams beeld en geluid

De voorbije eeuw was er een explosie van beeld en geluid, ook in Vlaanderen. Om dit kwetsbare materiaal zo veel mogelijk te digitaliseren en duurzaam te bewaren, sloeg VIAA de voorbije jaren de handen in elkaar met organisaties uit de cultuur-, media- en overheidssector. Maar hoe blijft deze enorme rijkdom aan Vlaams archiefmateriaal doorzoekbaar?

Vorige maand lanceerde VIAA samen met meer dan honderd partners de website Het Archief. Op dit online platform worden titels, beschrijvingen, trefwoorden en technische data over video- en audiofragmenten uit de Vlaamse cultuur-, media- en overheidssector doorzoekbaar voor iedereen. Zo krijg je voor het eerst online inzicht in wat er allemaal in het VRT-archief te vinden is. Op hetarchief.be kan je ook grasduinen in beschrijvingen van beeld- en geluidsfragmenten van landelijke en regionale omroepen, podiumkunstenorganisaties, musea, archieven, enkele universiteiten en overheidsinstellingen.

Let wel: de filmpjes en geluidsfragmenten zelf kan je niet raadplegen maar op deze manier krijg je wel een overzicht waar dit audiovisueel materiaal in Vlaanderen te vinden is. Zin om in de audiovisuele archieven te snuisteren en te ontdekken welke schatten waar bewaard worden? Surf snel naar www.hetarchief.be.

Oud schrift en documentanalyse voor gevorderden (WACHTLIJST)

Iedere archivaris kan het bevestigen. Na 'Wat staat daar?' volgt niet zelden de vraag 'En wat betekent dat nu?'. Oude documenten zijn vaak immers niet alleen moeilijk te ontcijferen, maar nog moeilijker te interpreteren. Valt het lezen met wat oefening en volharding nog wel mee, dan stelt het begrijpen en het duiden van de tekst om uiteenlopende redenen heel wat meer problemen. Een correcte analyse van een document vereist meer achtergrondkennis van de institutionele of juridische context waarbinnen een bron tot stand is gebracht, van typologische en functionele kenmerken. Het interpreteren van alle gegevens, cijfers, data, munten, zegels in de juiste context is eveneens belangrijk.

De opzet van deze lessenreeks is de deelnemers grondig kennis te laten maken met diverse bronnen uit het ancien régime (14de-18de eeuw) die in het Rijksarchief bewaard worden. De cursisten dienen te beschikken over een praktische basiskennis oud schrift. De reeks start met een beknopt overzicht van de schriftontwikkeling, maar is verder vooral gericht op de praktijk. Inhoudelijk zal de klemtoon liggen op courante, ambtelijke teksten in de volkstaal (dus geen boekschrift, geen Latijn, wel Nederlands en eventueel Frans). Het is uiteraard onmogelijk om binnen een beperkt tijdsbestek het ongemeen gevarieerde bronnenmateriaal uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd de revue te laten passeren. De bedoeling is wel om de deelnemers een staalkaart te presenteren van representatieve brontypes die bij archiefonderzoek veelvuldig worden aangeboord. De klemtoon zal daarbij liggen op bronnen voor de lokale en de familiegeschiedenis: schepen- en notarisakten, rekeningen, cijnsregisters en leenboeken, persoonsregistratie enzovoort.

Van de deelnemers wordt een actieve participatie verwacht, onder andere via groepswerk en (beperkte) individuele (huis)taken.

Deze zesdelige cursus wordt een eerste keer in de provincie Oost-Vlaanderen georganiseerd. Bij een positieve evaluatie zal hij ook in de andere provincies georganiseerd worden.

Doelgroep

Dit is een cursus voor lokale erfgoedorganisaties en individuele heemkundigen, lokale geschiedschrijvers of genealogen die reeds een basiskennis van paleografie hebben en die zich meer willen verdiepen in documentanalyse en oud schrift. Dit is dus een cursus voor gevorderden.

Test je kennis: als je deze tekst kan transcriberen beschik je over de benodigde basiskennis.

Lesgever

Dr. Michel Oosterbosch (Rijksarchief Antwerpen-Beveren)

Tijdstip

Telkens op een donderdagnamiddag van 14u  tot 16u.

Data

    • Sessie 1: 23 april 2020 | Inleidende sessie: welkomstwoord (Jan Geypen)
      Het ancien régime kende een bijzonder rijke variëteit aan archiefdocumenten. Leendenombrementen, remissiebrieven, schepenakten, enz. zijn niet alleen moeilijk leesbaar, ze moeten ook begrepen worden. Dat is de uitdaging van documentanalyse.
    • Sessie 2: 30 april 2020 | Notarisakten
      Notarisakten vormen een bijzonder belangrijk type documenten, dat vooral vanaf de 16de eeuw in omvang toenam. Testamenten, huwelijkscontracten, verkoopsovereenkomsten, pachtcontracten en attestaties geven een fascinerende uitkijk op de petite histoire, maar zijn omwille van hun techniciteit niet altijd even gemakkelijk te begrijpen.
    • Sessie 3: 7 mei 2020 | Schepenregisters
      Schepenbanken (en dorpsbesturen) waren als rechtsvoorgangers van de gemeentebesturen belangrijke archiefvormers op lokaal niveau. Vooral schepenregisters die de neerslag bevatten van diverse akten en contracten die door de schepenen werden geregistreerd, vormen een boeiende, maar veelal onbekende bron.
    • Sessie 4: 14 mei 2020 | Rekeningen
      Voor vele vormen van lokaal historisch onderzoek vormen rekeningen van lokale instellingen (stads-, kerk-, armentafelrekeningen, enz.) een cruciale bron. Voor een goed begrip ervan is het nodig om deze documenten in hun context te lezen.
    • Sessie 5: 28 mei 2020 | Cijns- en leenregisters
      Feodale documenten vormen een heel apart domein, dat – gelet op de heel specifieke achtergrond – niet altijd even gemakkelijk te begrijpen valt. Niet alleen voor plaatsnaamkunde, maar ook voor andere vormen van onderzoek zijn cijns- en leenboeken onmisbare bronnen.
    • Sessie 6: 4 juni 2020 | Kerkelijke bronnen
      In een samenleving die doordesemd is van het religieuze zijn kerkelijke bronnen Dekenale visitaties en broederschapsregisters, pachtboeken van abdijen en procesdossiers over tienden zijn maar enkele van de talloze bronnen die de lokale onderzoeker probeert te doorgronden.

Plaats

Alle sessies vinden plaats in het Rijksarchief van Gent (Bagattenstraat 43, 9000 Gent).

Organisatie

Rijksarchief en Histories

Prijs

Deelnemen kost 30 euro voor de volledige reeks. Het is de bedoeling in te schrijven voor de volledige reeks. Tijdens de workshops ontvang je cursusmateriaal en een drankje.

Inschrijven

Deze vorming is volzet. Indien u zich toch nog inschrijft, komt u automatisch op de wachtlijst terecht.

Inschrijven is verplicht en kan in principe tot drie dagen voor de cursusreeks via onderstaand inschrijvingsformulier. Het aantal deelnemers is beperkt tot 15, dus vlug inschrijven is de boodschap! Het inschrijvingsgeld moet worden overgeschreven op IBAN BE95 7370 4813 2958 BIC KRED BE BB op naam van Histories met als vermelding ‘oud schrift + naam deelnemer’. Voor meer informatie kan je terecht bij Jan Geypen op jan.geypen@historiesvzw.be of op 015/ 80 06 39.

Praktische info

Lesgever

Michel Oosterbosch

Data

23 en 30 april
7, 14 en 28 mei
4 juni

Locatie

Rijksarchief Gent (Bagattenstraat 43, 9000 Gent)

REVEIL doorbreekt stilte op meer dan 100 begraafplaatsen

Op 1 november wil Reveil de stilte op zoveel mogelijk begraafplaatsen doorbreken. Muzikanten, dichters en verhalenvertellers dompelen hun begraafplaats dan onder in een warme gloed van ingetogen muziek, poëzie en lokale levensverhalen.

Reveil zet in op het immaterieel erfgoed van en eigentijdse rituelen rond rouw en herinnering. In bijna een op de drie gemeentes dompelen muzikanten, fanfares, dichters en verhalenvertellers hun lokale begraafplaats onder in een warme gloed van ingetogen muziek, poëzie en lokale levensverhalen. Zo is een Reveilmoment een eerbetoon aan de wortels van elke gemeente. Met het diepste respect voor elke overtuiging.

In 2019 is het de zesde keer dat Reveil plaatsvindt. Doorheen de jaren is Reveil erin geslaagd om extra betekenis te geven aan de traditie van Allerheiligen en Allerzielen. Dit is ook de Vlaamse Gemeenschap opgevallen. In 2018 sleepte Reveil de Ultima – dit is de Vlaamse Cultuurprijs – voor het immaterieel erfgoed in de wacht. “Het is indrukwekkend om te zien hoe Reveil een snaar weet te raken bij brede lagen van de bevolking, en niet in het minst bij jongeren die op zoek zijn naar meer eigentijdse rituelen, ook rond rouw en het herdenken van dierbare overledenen. Daarbij is deze organisatie erin geslaagd om vanuit een klein lokaal gegeven een nieuwe traditie te creëren die voor alle gemeenschappen en overtuigingen toegankelijk is en waar duidelijk behoefte aan bestaat,” aldus de jury bij de uitreiking van de Ultima.

Het volledige aanbod vind je op de website van Reveil.

Foto: Reveil (c) Jopix

Bron: FARO

Nieuwe thuis gezocht voor unieke collectie theaterpoppen

CEMPER en stad Mechelen zoeken dringend een nieuwe thuis voor een unieke collectie van honderden historische theaterpoppen. Musea uit binnen- en buitenland worden aangesproken om de theaterpoppen op te vangen.

De collectie van CEMPER bevat honderden theaterpoppen. Bijna alle poppen werden verzameld, gemaakt of gebruikt door drie generaties van de familie Contryn en medewerkers van Spelleke van Ulenspiegel, Hopla en de School voor Poppenspel. Daarnaast bevat de collectie ook poppen van het Gentse Theater Taptoe. Om deze collectie te behouden voor toekomstige generaties gaf de Vlaamse overheid aan CEMPER de opdracht om haar collectie over te dragen aan geschikte bewaarinstellingen. CEMPER start daarom een ronde langs verschillende musea uit binnen- en buitenland om de collectie voor te stellen. Vandaag bevindt de collectie van CEMPER zich op dezelfde locatie als die van Beeldsmederij DE MAAN en haar voorloper Mechels Stadspoppentheater. Samen vormen ze de grootste poppencollectie in Vlaanderen.

Lees meer over deze zoektocht en ontdek de collectie op cemper​.be/​p​o​p​p​e​n​c​o​l​l​ectie!

Inschrijven of inspiratie voor Erfgoeddag 2020 ‘De Nacht’

Op 25 en 26 april 2020 viert Erfgoeddag feest! Met het thema ‘De Nacht’ beleeft het evenement al haar twintigste editie. Wie op zoek is naar inspiratie bij het invullen van een activiteit, kan nog steeds terecht bij een van de inspiratiesessies. Deze sessies zijn ingedeeld rond drie subthema’s: ‘Wat als er geen beeld is?’, ‘Wat als er geen licht is?’ en ‘Van voorlezen tot vertellen’.

Wil je ook weer van de partij zijn? Registreer dan zeker nog je Erfgoeddagactiviteit vóór 10 januari 2020.

Waarom inschrijven?

Wie tijdig inschrijft, kan rekenen op ondersteuning van de coördinatie van Erfgoeddag. Door goed op voorhand na te denken over je activiteit, is er meer kans op samenwerkingen met andere en misschien nieuwe organisaties uit je buurt. Bovendien krijg je zo de nodige zichtbaarheid in de kalender van UitInVlaanderen. Tijdens de Werkgroep Erfgoeddag kent ook speciale vermeldingen toe aan sommige activiteiten. Deze krijgen extra aandacht op de website en in het persdossier. Wie vragen heeft in verband met de inschrijvingen, kan contact opnemen met de coördinatie van Erfgoeddag.

De ene inspiratiesessie is de andere niet

Dit najaar worden maar liefst achttien inspiratiesessies georganiseerd, verspreid over het hele land. Deze informele momenten vertellen je alles over het thema en zetten je op het juiste spoor bij het bedenken van je Erfgoeddagactiviteit. De sessie zijn ingedeeld als praktijkgerichte workshops. Je krijgt de kans om in kleine groepjes te werken en de aangeboden inhoud onmiddellijk te vertalen naar je eigen organisatie. Als toemaatje maak je kennis met een aantal uiteenlopende organisaties.

Elke inspiratiesessie is anders opgebouwd. Je hoort dus in elke sessie een ander, uniek verhaal. De sessies zijn ingedeeld in drie subthema’s: ‘Wat als er geen beeld is?, ‘Wat als er geen licht is?’ en ‘Van voorlezen tot vertellen’. Deze drie sporen bieden originele insteken om je activiteit vorm te geven. Zo kun je je collectie of verhaal op een andere manier brengen. Grijp deze twintigste editie aan om eens stevig buiten de lijntjes te kleuren!

Ontdek hier het overzicht van de inspiratiesessies.

 

 

Gezocht: nazaten van Jan van Eyck

Sinds de voltooiing van het altaarstuk ‘De aanbidding van het Lam Gods’ van de gebroeders Jan en Hubert van Eyck in 1432, zijn miljoenen bezoekers van over de hele wereld naar Gent gereisd om het  te bewonderen. Nochtans hebben we met zijn allen meer dan 400 jaar niet naar de echte ‘van Eyck’ gekeken, maar naar de vele lagen overschilderingen bovenop het échte werk. In 2020 komt het gerestaureerde altaarstuk eindelijk terug thuis in de Sint-Baafskathedraal in Gent. Redenen genoeg om een uitgebreid ‘van Eyck’-jaar te organiseren. 

Om dit feest extra luister bij te zetten zijn Toerisme Vlaanderen en Histories op zoek naar (verre) nazaten of verwanten van de gebroeders van Eyck. Misschien ken je wel een buurman, vriend of collega die familie is van deze Vlaamse Primitief? 

Interesse of vragen? Alle hulp is welkom! Mail Dominique Barri via dominique.barri@historiesvzw.be. 

Zet je immaterieel erfgoed in de kijker op de Inventaris Vlaanderen

Zet je graag een traditie, sociale praktijk, feest of andere vorm van immaterieel erfgoed (niet-tastbaar erfgoed) in de kijker? Zorg je al actief voor dit erfgoed en hoop je het zichtbaarder te maken voor een breed publiek? Wil je mensen enthousiasmeren en aansporen om betrokken te raken bij dit erfgoed? Dan is een erkenning als immaterieel erfgoed in Vlaanderen misschien iets voor jou.

De inventaris Vlaanderen is een officieel instrument van de overheid en is bedoeld om immaterieel erfgoed te verzamelen en te tonen.

Een dossier indienen kan twee keer per jaar op immaterieelerfgoed.be. De eerstvolgende indiendatum is 15 oktober. De rapportering voor de periode 2018-2019 van de dossiers die al op de inventaris staan wordt eveneens op 15 oktober verwacht.

Tijd om in actie te schieten! Bij Histories kan je terecht voor vragen, advies en begeleiding op maat over alles wat met feesten, sociale praktijken en tradities te maken heeft. Ook voor hulp bij het opstarten van een aanvraagdossier om een plekje op de inventaris te veroveren en de rapportering na erkenning kan je bij Histories terecht.

 

Gezocht en gevonden: de nieuwe coördinator van Histories

Op 12 november treedt Eva Wuyts in dienst als coördinator van Histories vzw. Eva studeerde Geschiedenis aan de Universiteit Gent, Numismatiek in Wenen en Cultuurmanagement bij de Universiteit Antwerpen. Ze zette het voorbije decennium de vzw Vlaamse Erfgoedbibliotheken op de kaart, die in 2012/2013 de Vlaamse Cultuurprijs voor Cultureel Erfgoed won. Voordien coördineerde ze Erfgoedcel Ieper/CO7. Daar werkte ze nauw samen met erfgoedverenigingen en vrijwilligers, o.a. in het kader van de Regionale Beeldbank Westhoek Verbeeldt. Daarnaast is ze bestuurslid van Overleg Cultureel Erfgoed en Packed vzw. Het afgelopen jaar nam Eva deel aan LinC, het leerprogramma van en door leiders in de culturele sector.

Haar organisatorische en inhoudelijke deskundigheid – aangevuld met een hart voor vrijwilligers – passen goed bij waar Histories nu voor staat: de continuïteit van bloeiende erfgoedgemeenschappen verzekeren en tegelijk nieuwe wegen verkennen. Ze kan hierbij rekenen op een tiental enthousiaste medewerkers en talloze vrijwilligers. Welkom Eva!