Familieboek Vlaamse molenaars. Ruim 2200 verwante molenaars, molenmakers en molenvrienden

Door: Lieven Denewet

Het Familieboek Vlaamse Molenaars toont onderlinge (aan)verwantschappen tussen ruim 2200 molenaars, molenmakers en molenvrienden aan, vooral in West-Vlaanderen, maar ook in de aangrenzende gebieden (Oost-, Frans- en Zeeuws-Vlaanderen). Het genoemde aantal ‘ruim 2200’ kan gemakkelijk met enkele honderden aangevuld worden. We konden immers ook al verwantschappen aantonen met de wijdvertakte molenaarsfamilies Mariman (Waasland), Spruyt (westelijk deel van de provincie Antwerpen) en Van Lierde (zuidelijk deel van Oost-Vlaanderen, noordelijk deel van Henegouwen en het westelijk deel van Vlaams-Brabant).

Deze studie is het product van een (meelgerelateerde) kruisbestuiving tussen molinologen en genealogen. Wat hen bindt is hun passie(-vrucht en -zucht). Helaas resulteert dit wel eens in soms wereldvreemde exploten. Molinologen kunnen zodanig gebeten zijn door hun molenmicrobe dat ze molens beschouwen als op zich staande constructies die doorheen de eeuwen diverse gedaanteverwisselingen ondergingen. De historisch-maatschappelijke context waarin de molens tot stand kwamen en evolueerden (in aantallen, productiecapaciteit, toepassingen,…) komt veel te weinig aan bod.

Genealogen focussen zich, haast per definitie, vooral op hun eigen familie. Velen stellen hun opzoekingen naar de levensdata (geboorten, huwelijken, overlijdens) van hun directe voorouders als einddoel. Slechts voor weinigen vormen deze ‘kapstokgegevens’ de aanzet tot verder onderzoek naar hun levensomstandigheden, op basis van hun beroepsactiviteit, hun gezondheid, de mislukkingen of het welslagen van de oogsten, de vredes- en oorlogsperiodes. Men dient niet de historie te herschrijven, maar men kan wel de levensstandaard van de eigen voorouders nagaan door bijvoorbeeld de boedelbeschrijvingen van het sterfhuis te bestuderen.

Bestelinformatie

Neem contact op met Lieven Denewet: denewet.molens@telenet.be

 

Canon van Puurs

Op 31 december hield de gemeente Puurs op te bestaan en werd het een deelgemeente van Puurs-Sint-Amands. Het geschikte moment voor Louis Callaert om het allereerste globale overzicht van ontstaan tot samengaan te schrijven. Louis Callaert was mede-oprichter van de Vereniging voor Heemkunde in Klein-Brabant en publiceerde talrijke werken.

Deze eerste canon van een Vlaamse gemeente vertelt de geschiedenis van Puurs, Kalfort, Breendonk, Liezele en Ruisbroek op een unieke wijze: 50 ankerpunten van het terugtrekken van de zee in ver vervlogen tijden tot een 21-eeuwse citymarketing.

Daartussen komen Romeinen en vele andere Europese legers langs, en gaat het onder andere over het ontstaan van parochies en afzonderlijke gemeenten, het belang van onderwijs en industrialisatie, de bouw van forten en een kanaal, de vernieling in 1914 van Liezele, het imago van asperges of bier, de overstromingen en de bouw van een theaterzaal.

Hoofdstuk 50 + 1

Het selecteren en uitschrijven van deze 50 verhalen met hun rode draden bleek te omvangrijk om nog te publiceren in 2017. Tegelijk werd iedereen verrast door de aankondiging van een nieuwe vrijwillige fusie op 1 januari 2019.

De gemeente zal beginnen aan een nieuw hoofdstuk en ook de canon werd uitgebreid met een hoofdstuk 51: de hereniging van Puurs met Oppuurs en Liezele met Lippelo, en met Sint-Amands, ontstaan uit het domein van Baasrode en tot op de dag van vandaag in de Franstalige Wikipedia ‘également connu sous le nom de Saint-Amand-lez-Puers‘ zoals destijds op postkaarten en aan het station. De naam is zelfs opgenomen in de lijst met vertalingen van Belgische gemeenten om het verschil te maken met 2 gelijknamige dorpen in Wallonië en 21 in Frankrijk.

31 december 2018 is dus voorlopig de laatste iconische datum en meteen het perfecte eindpunt voor deze allereerste globale geschiedenisoverzicht van Puurs en zijn deelgemeenten.

Afhalen of bestellen.

Het boek is vlot leesbaar voor iedereen, telt 180 pagina’s A4-formaat met meer dan 250 foto’s en illustraties en is te koop voor €26,10 bij de auteur, Europastraat 14 of bij www.shopmybooks.be.

Help! Een nieuwe vzw-wetgeving!

Sinds 1 mei is er een nieuwe wetgeving van kracht voor vzw’s. Bestaande vzw’s moeten niet ongerust zijn: ze krijgen voldoende tijd om hun statuten aan te passen (ze hebben daarvoor tot 1 januari 2024 de tijd). Nieuwe vzw’s moeten wel aangepaste statuten hebben als ze vanaf 1 mei 2019 statuten indienen. Ook bij aanpassingen aan statuten van bestaande vzw’s moeten de statuten in overeenstemming zijn met de nieuwe wetgeving. Verder is nog één andere datum belangrijk: vanaf 1 januari 2020 worden de regels van dwingend recht uit het wetboek van toepassing (dit gaat onder meer over de regels rond bestuurdersaansprakelijkheid).

De grootste veranderingen:

  • Vzw’s moeten nu expliciet een belangeloos doel nastreven.
  • Vzw’s mogen nu onbeperkt economische activiteiten mogen ondernemen, zolang de winst niet wordt uitgekeerd maar binnen de organisatie blijft (er is wel een uitzondering voor winstuitkering binnen het kader van het belangeloos doel). Maar let op: als je economische activiteiten het leeuwendeel van je werking uitmaken zal je niet langer (de goedkopere) rechtspersonenbelasting, maar vennootschapsbelasting moeten betalen.
  • Enerzijds wordt de algemene aansprakelijkheid van bestuurders beperkt (met grensbedragen) als het over een eenmalige lichte fout of onachtzaamheid van de bestuurder gaat. Anderzijds kunnen ze – nu vzw’s ook een faillissementsprocedure kunnen opstarten – in sommige omstandigheden ook een extra bestuurdersaansprakelijkheid oplopen. Maar alvast een geruststelling: de aansprakelijkheid bij een faillissement is niet van toepassing voor bestuurders van kleine vzw’s.
  • De algemene vergadering en het bestuur kunnen evenveel leden tellen.
  • De oproepingstermijn van de algemene vergadering wordt verlengd van 8 naar 15 dagen.
  • Het onderscheid tussen ‘grote’ en ‘kleine vzw’s’ wijzigt naar: ‘kleine vzw’s’, ‘micro vzw’s’.
  • Vzw’s worden verplicht de uiteindelijke begunstigden te registreren in het daarvoor voorziene UBO-register.

Histories zal tegen het einde van dit jaar modelstatuten uitwerken op maat van erfgoedorganisaties en die via de website gratis kant-en-klaar aanbieden. Wil je nu al meer info of een algemenere modelstatutenbouwer? Via deze link vind je de algemene info op de website van Scwitch.

Nieuw immaterieel erfgoed op Vlaamse inventaris

Vlaams minister van Cultuur Sven Gatz besliste eind vorige maand om vijf nieuwe elementen toe te voegen aan de Vlaamse Inventaris van het immaterieel cultureel erfgoed: het jachthoornblazen, het schutterswezen, de Sint-Gummarusprocessie, de Sint-Veroonmars en het witteren.

Binnen de erkende dossiers, zijn er ook twee die een beroep deden op Histories voor advies en begeleiding. Een dikke proficiat dus aan de Sint-Gummarusprocessie in Lier en het Historisch schutterswezen in Vlaanderen!

De Inventaris Vlaanderen van het Immaterieel Cultureel Erfgoed geeft een overzicht van niet-tastbaar erfgoed: gewoontes en gebruiken, kennis en praktijken in Vlaanderen die ‘geborgen’ worden. Borgen is zorgen: het is bewust actie ondernemen om te zorgen dat mensen het erfgoed kennen en dat nieuwe generaties goesting krijgen om mee te doen.

Achter dit immaterieel erfgoed staan de ‘erfgoedgemeenschappen’. Naast het uitvoeren van de traditie zelf, engageren deze mensen zich voor een duurzame erfgoedzorg. Ze ondernemen actie om ervoor te zorgen dat het erfgoed aan volgende generaties kan worden doorgegeven.

Meer informatie over de vijf nieuwe elementen vind je via deze link.

Zelf ICE-plannen? Contacteer Histories voor advies en begeleiding op maat.

Uitstel tot 30 september voor UBO-register voor vzw’s

Begin dit jaar vernamen we met veel verwondering dat de termijn om in orde te zijn met het UBO-register werd uitgesteld tot eind maart 2019. Voor we er goed en wel onze aandacht op konden vestigen, werd de uiterlijke datum voor de verplichte registratie op 30 september 2019 geplaatst. In dit artikel vertellen we wat het het UBO-register is en voor welke verenigingen het een verplichting is.

Het UBO-register is een extra verplichting die moet helpen in de strijd tegen het witwassen van geld en de financiering van terrorisme. Om onze organisaties te onderscheiden van malafide, heeft men een register opgemaakt waarin de uiteindelijke begunstigden (zie verder) dienen opgenomen te worden. Men wil in kaart hebben wie er beslissingen kan nemen over de financiële middelen van de organisaties. De wetgeving is een omzetting van een Europese richtlijn, waardoor sommige termen misschien wat vreemd klinken. Enkele vragen en antwoorden op een rij:

Wat?

Voor een vzw klinkt de term ‘uiteindelijke begunstigden’ wat vreemd. In het Engels klinkt het zelfs nog vreemder: Een UBO is een ‘Ultimate Beneficial Owner’. We zetten ons in ten voordele van de vereniging en de realisatie van de doelstellingen ervan. Dat is uiteindelijk waar we de voordelen van onze inzet willen zien liggen. Binnen het UBO-register bedoelt men met de term echter ook zij die zeggenschap hebben in de organisatie. Dat betekent dat je als vzw moet registreren wie er in je raad van bestuur zit, wie de vereniging vertegenwoordigt, wie er in het dagelijks bestuur zit of wie er op een of andere manier zeggenschap heeft over de middelen. Daarnaast moet je algemeen beschrijven wie er voordeel heeft aan je organisatie. Bijvoorbeeld: de inwoners van de gemeente met interesse in het lokale verleden. In het geval van een stichting dien je ook de stichters op te geven.

Van elke persoon die je moet registreren, dien je te beschikken over verschillende gegevens (naam, eerste voornaam, geboortedatum, nationaliteit(en), volledig verblijfsadres, datum waarop hij UBO is geworden (bijvoorbeeld dag waarop men in het bestuur is gekomen), rijksregisternummer. Je dient ook de categorie(ën) van de UBO op te nemen, of anders gezegd voor welke rol(len) in de organisatie de persoon geregistreerd moet worden.

Wie?

Verplicht voor vennootschappen, trusts, vzw’s en stichtingen. Voor feitelijke verenigingen is deze UBO-regeling dus niet van toepassing. Voor de registratie dien je over een ondernemingsnummer te beschikken. Heb je dat niet, dan hoef je dus niets te doen voor de registratie. Maar ook de bank is gebonden aan verplichtingen. Zij moeten een beoordeling doen van hun klanten. Het is dus zeker mogelijk dat de bank heel wat gegevens opvraagt over wie betrokken is bij je vereniging.

Wie moet actie ondernemen?

Het zijn de bestuurders van een vzw die de gegevens en nodige bewijsstukken moeten aanleveren.

Wanneer?

Het laatste uitstel werd gegeven tot 30 september 2019. Zijn er wijzigingen dan moet je deze binnen de maand meedelen aan het UBO-register. Je bent ook verplicht om de gegevens minstens jaarlijks bij te werken.

Is het van moeten?

Er zijn sancties voorzien in de wetgeving. Je moet de vereiste informatie inwinnen en bijhouden, ze meedelen aan het UBO-register en je de informatie moet volledig en correct zijn. De administratieve geldboetes starten vanaf 250 euro en kunnen oplopen tot maar liefst 50.000 euro. Voor vzw’s is daar bovendien nog een bijkomende boete mogelijk van 50 tot 50.000 euro (vzw-wet).

Praktisch

  • Kijk wie in je organisatie de ‘Uiteindelijke begunstigden’ zijn.
  • Informeer deze personen of organisaties over hun rechten en plichten. Je verzamelt van hen nauwkeurig de informatie nodig voor de registratie.
  • Verzamel bewijsstukken. Dit zijn kopieën van een identiteitskaart, statuten van de vzw, enzovoort.
  • Registreer voor de einddatum door verbinding te maken met het UBO-register. Een uitvoerige handleiding kan je vinden op: https://financien.belgium.be/sites/default/files/WettelijkeVertegenwoordiger_%20VZW_NL.pdf

Sinds april 2019 is het mogelijk om de informatie van de vertegenwoordigers van de vzw vanuit de Kruispuntbank op te laden in het UBO-register. Je moet wel de geldigheid van de informatie bevestigen. Vooraf kan je altijd kijken in de Kruispuntbank via volgende link: https://kbopub.economie.fgov.be

  • Kijk hoe je ervoor zorgt dat komende wijzigingen steeds tijdig worden opgenomen. Dit betekent een lijstje van taken wanneer je iets verandert aangaande wie de beslissingen neemt: publicatie Staatsblad, UBO-registratie, veranderen volmacht op bankrekening, enzovoort.

Heb je vragen of opmerkingen, neem dan contact op met je boekouder, raadpleeg de website van de FOD Financiën (https://financien.belgium.be/nl/ubo-register) of contacteer Histories vzw.

Oproep: organiseer een activiteit op Dag van de Trage Weg 2019

Met het jaarlijks campagneweekend Dag van de Trage Weg zetten duizenden wandelaars, fietsers en ruiters in heel Vlaanderen trage wegen in de kijker. Ze benadrukken hun belang voor veilige, gezonde en aangename verplaatsingen, vaak ook korter en sneller.  Bovendien ontdekken we langs trage wegen de karakteristieke landschappen, erfgoedwaarden en cultuur van ons land.

Alle erfgoedverenigingen en -liefhebbers kunnen een activiteit organiseren tijdens het weekend van 19 en 20 oktober: een verhalennamiddag, een wijk- of patrimoniumwandeling, heropening van een oude kerkwegel, plaatsing van naambordjes, verkenning van een smokkelroute, een expo, enzovoort. Alle soorten activiteiten op, langs en over trage wegen zijn mogelijk.

Doe mee en verken tal van charmante paadjes, doorsteekjes of fietsroutes in je buurt. Laat je inspireren op www.dagvandetrageweg.be, organiseer een van de vele activiteiten in Vlaanderen en reken op ondersteuning en bekendmaking door Trage Wegen vzw. Vragen? Neem contact op via info@dagvandetrageweg.be of 09 331 59 26.

Histories Magazine: aan de slag met genealogie, heemkunde en cultuur van alledag

Bij het vorige nummer van Bladwijzer, het methodologisch tijdschrift van Heemkunde Vlaanderen, beloofden we snel een opvolger onder de vlag van Histories. En vlak voor het ingaan van de zomervakantie is Histories Magazine er!

Histories Magazine zal vanaf nu elke vier maanden praktische bijdragen over erfgoedzorg, -ontsluiting, -onderzoek en het beheer van je erfgoedorganisatie bundelen. Een handig instrument dat je voor elk aspect van je werking kan gebruiken en dat bovendien gratis te downloaden is.

In het eerste nummer gaan we meteen van start met een artikelenreeks Proeven van het Rijksarchief, een vervolg op de cursussen die Heemkunde Vlaanderen de voorbije jaren organiseerde. Verderop in het nummer ontdek je welke stappen je moet zetten om je collectie minimaal te registreren en hoe je leerkrachten kan bereiken via het leermiddelenplatform KlasCement.

Met de artikels over ‘Waarderen in Vlaanderen’ en ‘Medea’ zetten we twee projecttrajecten van Histories in de kijker. Het eerste schetst naast het algemene Vlaamse beleid ook het pilootproject dat Histories momenteel voert rond schutterserfgoed. Het tweede focust op de doorstart van Medea, tot vorig jaar een onderzoeksproject aan de VUB, maar sinds begin dit jaar onderdeel van de werking van Histories.

Klik hier om het volledige nummer te downloaden.

Klik hier om je in te schrijven en Histories Magazine in je mailbox te ontvangen. 

Zoeken in het Rijksarchief in België

door Annelies Coenen
archivaris in het Algemeen Rijksarchief, dienst DIGI-P@T – Digitale Preservatie en Toegang

Beginnende onderzoekers staan vaak voor een groot dilemma: ‘330 kilometer archief, en wat nu?’ Om op deze vraag te antwoorden, heeft het Rijksarchief een aantal jaar geleden geïnvesteerd in de ontwikkeling van een zoekrobot. Voor het gebruik van deze zoekrobot is geen registratie vereist. Indien je echter de gedigitaliseerde documenten wenst te raadplegen, is een account verplicht! Je kan deze gratis via de website aanmaken.

Na het invullen van het registratieformulier, ontvang je een bevestigingsmail. Vergeet hierbij ook niet je ongewenste e-mails te controleren. Indien je na vijf minuten nog steeds niets ontvangen hebt, kan je eenvoudig via de zoekwebsite contact met ons opnemen (‘Een vraag of een probleem melden’ in de rechterbovenhoek van de website). Langs deze weg kan je ons ook vragen stellen of opmerkingen doorgeven.

Lees hier het volledig artikel (pdf).

De reconstructie van een crimineel verleden

Hoe ga ik op zoek in de archieven van het gerecht en het gevangeniswezen?

door Paul Drossens, diensthoofd Rijksarchief Gent

Het Rijksarchief bewaart de historische archieven van de rechterlijke macht en het gevangeniswezen. In deze bijdrage willen we de inhoudelijke rijkdom van deze bestanden onder de aandacht brengen en wijzen op een aantal onderzoekspistes. De archieven bieden onder meer de mogelijkheid om de criminaliteit in een gemeente in de negentiende en twintigste eeuw in kaart te brengen, alsook het gerechtelijke en penitentiaire verleden van een ‘criminele’ voorouder te achterhalen.

Vooraleer de zoektocht aan te vatten, zijn noties over gerechtelijke organisatie, strafrechtspleging en strafuitvoering geen overbodige luxe. Centraal staat de vraag welke instelling op een bepaald moment bevoegd is. Dit artikel behandelt eerst de gerechtelijke instanties en vervolgens de strafinrichtingen. Na het institutionele luik komen telkens de voornaamste archiefbronnen aan bod. Ter conclusie volgt een case van een moordzaak waarin de verschillende stappen van de gerechtelijke procedure en de strafuitvoering worden doorlopen, met vermelding van de bronnen die hieruit voortvloeien.

Lees hier het volledige artikel (pdf).

Minimale registratie van je collectie

door Bert Lemmens, stafmedewerker PACKED

Wanneer je voorwerpen verzamelt met een cultureel-erfgoedwaarde is het altijd verstandig om nauwgezet te registreren welke voorwerpen je verwerft en hoe je ze verworven hebt. Zo kun je later aantonen of een voorwerp ooit al dan niet in jouw bezit is geweest én of je het op rechtmatige wijze verworven of afgestoten hebt. In de professionele museumwereld is die goede praktijk formeel vastgelegd in de ethische code van de International Council of Museums (ICOM) en in richtlijnen van het International Committee for Documentation (CIDOC). Musea beschouwen deze goede praktijk als de absolute minimumnorm voor collectieregistratie. Dit artikel legt uit hoe je die goede praktijk ook in je heemkundige kring of in je eigen privécollectie kan toepassen. Zo kun je, wanneer nodig, verantwoording afleggen voor de objecten in je bezit.

Lees hier het volledige artikel (pdf).